Het is Alaaf! in Venlo en Keulen en Helau! in veel andere Duitse steden.


blogfoto-alaaf-helau-jpg.jpg

In Limburg vieren ze écht carnaval volgens de Limburgers. In andere delen van Nederland zeggen ze ook dat ze écht carnaval vieren, maar het carnaval in Limburg is toch net iets anders dan in de rest van Nederland. Buiten Limburg gaan ze bijvoorbeeld allemaal verkleed in een apenpak, als cowboy of als playboybunny. In Limburg wordt letterlijk alles uit de kast getrokken en heeft iedereen het hele gezicht vol met schmink, behalve dan degenen die hier uitslag van krijgen. Het Limburgse carnaval, ook wel het Rijnlandse carnaval genoemd, is een afgeleide van het Keulse carnaval. Dus: bedankt Keulen! 

Onderwerp afstudeerscriptie
Rond het carnaval werd het voor mij ook tijd om een onderwerp te vinden voor mijn afstudeerscriptie*. Ik studeerde Duitse taal en cultuur en was altijd al geïnteresseerd in de verschillende dialecten. Ik wilde én iets interessants én iets dat mij motiveerde om te schrijven. Ik probeer bijvoorbeeld ook altijd correct in mijn eigen dialect te schrijven en te praten, maar dit is soms best lastig! Omdat het carnaval Keulen en Venlo met elkaar verbindt, was ik benieuwd of er nog meer overeenkomsten tussen beide dialecten zijn en met name of deze dialecten zich ook veranderd hebben. En daar was mijn onderwerp voor mijn scriptie.

Dialectkenmerken van het Keuls en het Venloos
In mijn scriptie heb ik enerzijds het Keuls en anderzijds het Venloos beschreven aan de hand van verschillende dialectkenmerken. Ik wilde met behulp van carnavalsliedjes in het Keuls en in het Venloos onderzoeken of er verschillen door de jaren heen waren ontstaan. Werden de liedjes van vroeger bijvoorbeeld beter in het dialect gezongen? En neigen de liedjes van tegenwoordig meer naar de standaardtaal? Voor het Keuls heb ik liedjes van Willi Ostermann en van Brings gebruikt. Voor het Venloos heb ik liedjes gebruikt van Harry Verhagen en van Bram en Ruud. Omdat ik het Keuls helaas niet beheers, heb ik gekozen voor rustige liedjes, zodat ik ook goed de uitspraak van Willi Ostermann kon horen. Want om de uitspraak ging het in mijn scriptie dan ook. Ik testte met behulp van de liedjes in hoeverre de verschillende zangers het kenmerk van het dialect goed toepasten. Worden de bijvoeglijke naamwoorden bijvoorbeeld vervoegd zoals het in het dialect hoort of worden deze vervoegd zoals de standaardtaal dit doet? Mijn verwachtingen werden helaas niet waargemaakt. Ik was er bijna van overtuigd dat de liedjes van tegenwoordig zich meer naar de standaardtaal zouden ontwikkelen en dat de liedjes van vroeger juist de dialectkenmerken op de juiste manier deden toepassen. Dit dacht ik vooral door woorden die in het Venloos langzaamaan aan het verdwijnen zijn. Het woord aevel wordt in het Venloos bijvoorbeeld steeds vaker door maar vervangen. En van de Venlose woorden koedeljach (groep mensen) en de Kopere (de loodgieter) had ik persoonlijk nog nooit gehoord. Woorden als pliesie (politie), bums (hoofd), joeks (plezier), muulke (mondje), praos (stoel) en haof (tuin) waren mij wel bekend, maar worden tegenwoordig beduidend minder gebruikt. Onbekende woorden kwamen in de Venlose liedjes van Bram en Ruud niet voor. Wel kreeg ik de kriebels van Bram en Ruud, omdat ze de kenmerken van het dialect zo goed beheersen en hierdoor mijn hypothese compleet van de baan werd geveegd. Harry Verhagen heeft mij helaas teleurgesteld. Vooral bij het gebruik van de lidwoorden had hij het zwaar. Voor een mannelijk zelfstandig naamwoord dat begint met een b, d, h, t of een klinker komt in het Venloos het lidwoord d’n. Harry gebruikte hier het lidwoord de uit het Nederlands.
Voor het Keuls was Willi Ostermann het haasje. In het Keuls wordt een g in de meeste gevallen uitgesproken als een j. 28 keer deed hij dit ook, maar 22 keer deed hij dit niet. De band Brings liet wel zien dat deze goed is in het toepassen van de dialectkenmerken en maakten vrijwel geen uitglijers naar de standaardtaal.

Sleeptoon
Een van de overeenkomsten tussen de dialecten is de sleeptoon. Door middel van het veranderen in intonatie kan een woord een andere betekenis krijgen. In het Venloos kun je bijvoorbeeld ein bein (één been) en twieë bein (twee benen) hebben. Door verandering van intonatie kan een woord dus in enkelvoud of meervoud uitgesproken worden. Föss in het Keuls betekent voet of voeten in het Nederlands. Ook dit wordt door middel van de intonatie bepaald.

Verschil in uitspraak
Tot slot kwam ik tot de conclusie dat het Keuls en het Venloos toch niet zoveel overeenkomsten hebben. Het Keulse dialect kenmerkt zich voornamelijk door een andere uitspraak in vergelijking met de standaardtaal Duits. Een v wordt bijvoorbeeld uitgesproken als een b, een s als een t in de woorden dat, wat, et (in het Duits is dit das, was, es) en aan het einde van een woord wordt de –n weggelaten. Kaufen wordt in het Keuls dan bijvoorbeeld kaufe. Het Venloos richt zich meer op het vervoegen van bijvoorbeeld bijvoeglijke naamwoorden, bezittelijke voornaamwoorden en lidwoorden.

Venloos: Weej winse och alves eine schoeëne vastelaovend! 
Keuls: Mer wünschen Ihnen schon ne schöne Karnaval 

Reageren? Dat kan!
Wil je hierop reageren? Heb je nog iets toe te voegen, of wil je meer weten over dit onderwerp? Of ken jij nog zo’n typisch Venloos of Keuls dialectwoord? Dan zie ik je reactie of vraag graag tegemoet.


* Deze afstudeerscriptie werd uitgevoerd in 2015 in opdracht van de Universiteit Utrecht voor de opleiding Duitse taal en cultuur.

Marleen Verberkt, projectmanager Agrolingua Vertaalbureau


Reacties

  • Petra op 10-11-2015 11:04 | Als ehemalige Kölnerin möchte ich korrigierend eingreifen. Auf Kölsch heißt das: Mer wünsche Üch jetz ald ene schöne fastelovend.
  • Rene op 09-11-2015 23:51 | Een heel mooi onderwerp. In carnaval komen etnologische discciplines taal, cultuur, levensbeschouwing en nog meer samen en kunnen niet los van elkaar worden gezien. Een goede aanvulling zou kunnen zijn om de liedjes uit de bedelcultuur ( m.n. carnaval) taalkundig met elkaar te vergelijken. Dan zie je volgens mij meer overeenkomsten. Ik help je graag verder. Gr. René Gr. Rene
  • Jan op 09-11-2015 23:28 | Ik heb me er nooit zo in verdiept, maar het was altijd mijn indruk dat het Kerkraads (dat sterk afwijkt van de omringende dialecten in Zuid-Limburg) juist een opvallende relatie met het Keuls plat heeft.
  • José Beekers op 09-11-2015 23:00 | schoene vastelaer is Keuls.



<< Terug

Offerte

home_chicken.png

Vertaalkosten worden op woordbasis berekend. Het woordtarief verschilt per taalcombinatie. Facturering geschiedt op basis van het elektronisch getelde aantal woorden in de brontaal (de taal van...

Offerte >>