Transliteratie en Transcriptie


v2-tekening-transliteratie-jpg.jpg

Wat betekenen deze woorden?
Transliteratie is de conversie waarbij het schrift van een taal zo eenduidig mogelijk wordt omgezet in een ander type schrift. Het is eigenlijk niet meer dan het letter voor letter omzetten van alfabetten.
Transcriptie betekent in taalkundige zin een fonetische ofwel fonologische transcriptie; Het zo klankgetrouw mogelijk weergeven van een geschreven tekst of een gesproken taaluiting.
In de praktijk kom je ze beiden tegen. In wetenschappelijke publicaties wordt doorgaans transliteratie gebruikt. 

Transcriptie gebeurt volgens de regels van de eigen taal, waardoor de transcripties per taal verschillen.

Voorbeeld: Борис Ельцин

In het Nederlands: Boris Jeltsin
In het Duits: Boris Jelzin
In het Engels: Boris Yeltsin
In het Frans: Boris Eltsine

De wetenschappelijke en internationaal gestandaardiseerde transliteratie (ISO 9) is Boris El’cin.

Transliteratiesystemen zijn er o.a. voor het Sanskriet oftewel het oud-Indisch, Grieks-Nederlands (Grieks alfabet), Russisch-Nederlands (Cyrillisch alfabet), Chinees (Hanyu Pinyinsysteem), Japans (Hepburnsysteem), Koreaans, Hebreeuws, en Arabisch. Voor een aantal schriftsystemen zijn er meerdere transliteratiesystemen. Voor transliteratie bestaan officiële normen (Nederlands normalisatie-instituut).  

Een aantal landen zonder Latijns schrift hanteren officiële transcriptie- of transliteratieregels. De transcriptie is vaak gebaseerd op de Engelse spelling, waardoor bijvoorbeeld de oe-klank met de letter u en de ch-klank met kh weergegeven wordt. Dit soort transcripties leiden in het Nederlands geregeld tot een verkeerde uitspraak.

Een in de wetenschap veelvuldig toegepast transcriptiesysteem voor de spreektaal is het International Phonetic Alphabet (IPA) en fonetisch schrift op de computer (SAMPA).

(Fonetische) transcriptie van Latijnse talen, het Grieks en Mandarijn-Chinees
Het weergeven in een Nederlandse tekst van woorden uit andere talen is niet altijd even eenvoudig. Indien in de taal een variant van het Latijnse alfabet wordt gebruikt, is er de keuze of men eventuele diakritische tekens [1] gebruikt of achterwege laat. Indien de taal een totaal ander alfabet of schrift gebruikt, zoals bijvoorbeeld bij het Grieks, Arabisch, Russisch, Thai en Hebreeuws, zijn er vaak verschillende manieren van transliteratie en transcriptie mogelijk. 

Het Frans, Duits, Engels, Spaans en Italiaans zijn Latijnse talen waarvan het schrift geen of slechts enkele diakritische tekens bevat. Deze talen, die veel Nederlandstaligen ook actief beheersen, worden doorgaans weergegeven zoals in de brontaal.

Het modern Grieks, bijvoorbeeld, wordt gebruikelijk getranscribeerd volgens de Nederlandse spellingregels, met één ingeburgerde uitzondering: de oe-klank wordt traditioneel als ‘ou’ gespeld, zoals bijvoorbeeld in “moussaka”. Je ziet geregeld dat Griekse prominenten de Engelse spelling van hun naam gebruiken, welke dan weer tot een foutieve uitspraak in het Nederlands leidt. De Griekse premier verschijnt doorgaans als Lucas Papademos in de kranten, terwijl je elders in de media de getranscribeerde vorm, Loukas Papadimos, tegenkomt.

Het Mandarijn-Chinees wordt omgezet via de internationaal aanvaarde standaard, het Hanyu pinyin, wat letterlijk "Chinese taaltranscriptie" betekent. Het is een transliteratiesysteem dat het Standaardmandarijn in Latijnse schrift (romanisatie) weergeeft.

Hanyu pinyin werd door de Volksrepubliek China zelf ontwikkeld en in 1958 door de regering goedgekeurd als transcriptiesysteem. Het verving daarmee het Wade-Gilessysteem. Zo is Peking in het Hanyu pinyin Beijing en was het in het Wade-Gilessysteem Pei-ching.

Transliteratie van cyrillische karakters
Hoewel er een officieel transliteratiesysteem voor het Russisch is, bestaan er voor het translitereren van cyrillische karakters meerdere systemen. Dit is de reden waarom je wel eens verschillende schrijfwijzen van een en dezelfde Russische naam tegenkomt. Neem Горбачёв; deze zie je o.a. in de volgende varianten: Gorbachev, Gorbachov, Gorbatsjov, Gorbatsjev. Gorbatsjov lijkt volgens eigen taalgevoel de juiste vorm. Deze transliteratie benadert de uitspraak van Горбачёв in het Nederlands het beste.

Grofweg onderscheiden we voor het cyrillisch een internationaal en talloze nationale transliteratiesystemen. De volgende tabel toont enkele beruchte “ruisklanken” uit het Russisch alfabet in vier transliteratiesystemen: twee internationale (ISO/R9 en IPA) en twee nationale.

Hoofd-letter

Kleine letter

Naam

ISO

IPA (International Phonetic Alphabet)

Nederlands

Engels (Britisch Standard Institution)

Ж

ж

Zje

ž

[z]

zj

zh

Х

х

Cha

ch

[x]

ch

kh

Ц

ц

Tse

c

[ts]

ts

ts

Ч

ч

Tsje

č

[ʨ]

tsj

ch

Ш

ш

Sja

š

[ʂ]

sj

sh

Щ

щ

Sjtsja

šč

[ɕː]

sjtsj

shch


Een krant kan besluiten dat de combinatie -sjstsj- voor de Nederlandse lezer te ongewoon of te ontoegankelijk is. In zo’n geval hanteert men spellingen als Kroesjof, een kwestie van redactioneel beleid.

In een vertaling herken je soms de buitenlandse invloed: de Russische naam Чехов (Tsjechov) zie je dan in een Nederlandse tekst terug in bijvoorbeeld de half-Duitse vorm Tsjechow (Duits: Tschechow) of de half-Engelse Tsjekhov (Engels: Chekhov).

Zo heeft de media dagelijks te maken met namen uit het buitenland, denk maar aan sport- en politieke verslaggeving. De uitspraak van deze namen is doorgaans geen probleem, maar de spelling ervan daarentegen wel.

Als uitgangspunt kan de herkenbaarheid van uitspraak en spelling gebruikt worden. Een naam die op radio en televisie gehoord wordt, moet ook in de krant, op internet of in een powerpoint-presentatie herkenbaar zijn. En als het even kan moet daarbij rekening gehouden worden met de bekendheid van een taal bij het publiek.

Visitekaartjes voor de internationale markt: vertaling of (fonetische) transcriptie?
Vaak zie je dat het internationale visitekaartje niet veel meer is dan een (fonetische) transcriptie van contactpersoon, product- en bedrijfsnaam. Wat velen niet weten is dat een internationaal visitekaartje veel professioneler is, wanneer naam, bedrijfsnaam en logo betekenisvol vertaald worden volgens de regels van de naamgeving in de betreffende taal.  


1) een diakritisch teken is een schriftteken dat boven, onder of door een letter gezet wordt en nodig is voor de uitspraak.


Nog geen reactie. Wees de eerste die reageert!




<< Terug

Offerte

home_chicken.png

Vertaalkosten worden op woordbasis berekend. Het woordtarief verschilt per taalcombinatie. Facturering geschiedt op basis van het elektronisch getelde aantal woorden in de brontaal (de taal van...

Offerte >>